تاريخچه انجير

 زادگاه انجير نواحي اطراف درياي مديترانه بوده و در آب و هواي نيمه‌ گرمسيري كشت مي‌شود. از نظر گياه‌شناسي انجير وابسته به Ficus Carica و از خانواده Moraceae است. Fig(انجير) به زبان فرانسه (Figue) و به زبان آلماني (Feige) و به ايتاليايي و پرتقالي (Figo) و به اسپانيايي (Higo) يا (Brevo) ناميده مي‌شود. در بعضي از فرهنگ‌هاي باغداري زادگاه واقعي انجير آسياي غربي بوده و گسترش آن را به مردماني كه از مديترانه خارج شدند نسبت داده‌اند. بنابر اطلاعات گياه‌شناسي انجير حداقل 5 هزار سال قبل از ميلاد مسيح وجود داشته است و همچنين نوشته‌اند انجير از افغانستان به جنوب آلمان و بعد به جزاير قناري برده شد و به سرعت مورد استقبال قرار گرفت، انجير در سال‌هاي 1252 و 1548 ميلادي به انگلستان آورده شد. زمان روشن و دقيقي براي ورود انجير به چين ذكر نشده است اما گزارش‌هايي مبني بر وجود انجير در سال‌هاي 1550 ميلادي در باغ‌هاي چين موجود است. انواع اروپايي انجير از چين، ژاپن، هندوستان، آفريقاي جنوبي و استراليا به كشور ما آورده شد. نخستين انجيرهاي دوره جديد سال‌هاي 1560 ميلادي در مكزيك كاشته شد. در سال 1769 هنگامي كه گروهي از سان‌ديه‌گو به كاليفرنيا رفتند انجير را با خود بردند و آن را به كاليفرنيايي‌ها معرفي كردند. گونه‌اي انجير تجارتي در سال‌هاي 1900 ميلادي در كاليفرنيا كشت شد و سپس انجير از كاليفرنيا به ويرجينيا سپس به كارولينا، جورجيا، فلوريدا، آلاباما، مي‌سي‌سي‌پي و تگزاس آورده شد. در ونزوئلا انجير يكي از ميوه‌هايي بود كه بسيار مورد توجه قرار گرفت و كشاورزان براي پرورش و كشت تجاري آن در سال‌هاي 1960 تا 1976 ميلادي بسيار تشويق شدند. مي‌گويند انجير گياه بومي سوريه، فلسطين و مصر است و از 2000 هزار سال قبل در ايتاليا و يونان باغداري آن رواج داشته و از خوردني‌هاي تمام فصول شده است. در زمان افلاطون انجير احتمالا معروف‌ترين ميوه يونان بود. او انجير را چنان دوست داشت كه مردم او را فيلوسوكوس، فيلو (دوستدار) سوكو (انجير) مي‌خواندند. در حكايتي آمده است افلاطون باغي داشت به نام آكادموس، كه در آن تدريس مي‌كرد، يك بار گذر ديوژن فيلسوف معاصرش به آن باغ افتاد، دق‌الباب كرد و از باغبان دو دانه انجير خواست، باغبان به نزد افلاطون آمد تا از او كسب اجازه كند. افلاطون سخاوت به خرج داد و گفت: - دو دانه انجير را قابلي نيست، يك سبد انجير به او بده. باغبان چنان كرد كه اربابش گفته بود. ديوژن وقتي كه باغبان را با سبد انجير ديد پرسيد: اين همه انجير را براي كه آورده‌اي؟ باغبان جواب داد: اين هديه اربابم افلاطون است. ديوژن با خنده گفت: تو هم از ارباب كودنت چيزي كم نداري، ا زاو دو كلمه مي‌پرسند و او صدها كلمه جواب مي‌دهد و دو دانه انجير برداشت و رفت! درخت انجير در آن دوران نزد يونيان چنان مقدس و محترم بوده كه صادرات آن ممنوع اعلام شده بود. شاعران و نويسندگان فيلسوف يوناني مانند هومر، هرودوتوس و افلاطون در نوشته‌ها و اشعار خود آن را ستوده‌اند. در تورات نيز از اين درخت نام برده شده است و اشعياي نبي از پيامبران بني‌اسرائيل حرقيا پادشاه آن زمان را در حدود 700 سال قبل از ميلاد با انجير مداوا كرده است.

 در قرآن مجيد فقط يك مرتبه كلمه تين (انجير) آمده است. اما اين يگانه يادآوري اهميتي بسيار دارد. خداوند به تين و زيتون، طور سينا و بلدامين (مكه) سوگند ياد مي‌كند و مي‌فرمايد آدمي در اين دنيا به نيكوترين اعتدالي آفريده شده است. يكي از محققان ديني مي‌گويد سوگند خداوند به انجير و زيتون در اين آيه قرآن در واقع اشاره‌اي است به شام و فلسطين كه پر از باغ‌هاي وسيع انجير و زيتون است و پيامبراني در اين دو شهر زاده شدند. مولانا عبدالماجد و تعدادي ديگر از علما معتقدند گياهان و جاهايي‌كه در سوره تين به آن‌ها اشاره شده بيانگر چهار دين آن عصر است. ذكر تين (انجير) اشاره به دين گواتما بودا است. زيرا او در زير درخت انجير به نيروانا واصل شد. اشاره به زيتون يعني مذهب حضرت مسيح(ع) زيرا در زير درخت زيتون به او وحي شد. كوه سينا (طور) دلالتي روشن بر دين موسي است و شهر مكرم مكه (بلدالامين) شهر حضرت محمد (ص) است.

 ‌انجير از خانواده توت است و نام علمي درخت آن فيكوس (Ficus) و داراي 800 گونه است كه بيشتر وحشي يا زينتي هستند، مانند درخت كائوچو (فيكوس الاستيكا) كه هم زينتي است و هم صنعتي. فيكوس ليگبو را انواع زينتي اين گياه مي‌دانند كه در تزئينات و به عنوان گياه آپارتماني مصرف زياد دارد. انجير معمولا از سال چهارم تا 20 سالگي ميوه‌ مي‌دهد. بلندي انجير به 6 متر و گاهي بيشتر از آن مي‌رسد. در مناطق مختلف ايران به نام‌هاي ديوانجير، هنجير، كرار و كم‌سو معروف است. در انتهاي اين ميوه پيازي شكل يك دهانه كوچك وجود دارد و داخلش يك محفظه پر از دانه‌هاي ريز است. گرده افشاني انجير توسط نوعي زنبور كوچك انجام مي‌شود كه از سوراخ اين ميوه داخل شده و آن را بارور مي‌كند. انجير دو جنس مختلف دارد يكي انجير وحشي و ديگري انجير ماده يا انجير خوراكي. در انجيرهاي وحشي نوع خاصي از زنبور رشد كرده و پس از رشد كامل، داخل انجير جفت‌گيري مي‌كند. در اين مرحله زنبور ماده براي جست‌وجوي انجيرديگري به منظور تخمگذاري محل را ترك مي‌كند. انجير خوراكي بدون كمك زنبورها به عمل مي‌آيد. گياه انجير به راحتي قابل قلمه زدن و تكثير است. ميوه درخت انجير معمولا زردرنگ است و برگ‌هاي سبز و خاكستري رنگ دارد. برگ درخت انجير پنجه‌اي است و قسمتي كه به اسم ميوه انجير معروف است و انسان از آن تغذيه مي‌كند در حقيقت ميوه نيست بلكه زائده مجوفي است كه گل‌هاي انجير به تعداد زياد در داخل آن قرار گرفته‌اند و مواد قندي در اين زايده جمع شده‌اند. انجير گياهي است يك پايه، ازدياد درخت انجير از طرق مختلف مانند قلمه، پاجوش، خواباندن شاخه و پيوند انجام مي‌شود.

 آب و هواي مناسب كشت انجير

به گزارش دفتر ميوه‌هاي گرمسيري و نيمه‌گرمسيري سازمان جهاد كشاورزي انجير در مناطق مختلف ايران به صورت آبي و ديم كشت مي‌شود. استان‌هاي عمده توليدكننده انجير آبي عبارتند از: لرستان، كرمانشاه، مركزي و ... استان فارس مقام نخست توليد انجير ديم كشور را به خود اختصاص داده است. سطح زير كشت انجير ايران در سال 1387، 52436 هكتار است كه از اين مقدار 7477 هكتار آبي و ميزان 35832 هكتار ديم است. ميزان توليد انجير آبي 35823 تن و انجير ديم 14971 تن است كه به دليل خشكسالي ميزان توليد به شدت كاهش يافته است.

 1 - رقم «سبز استهبان» كه به صورت ديم كشت مي‌شود و به صورت خشكبار (آجيلي) عرضه مي‌شود. اين نوع انجير ديررس و رنگ ميوه آن زرد مايل به سبز است.

 2 - رقم «سياه لرستان» ميان رس است كه رنگ ميوه سياه با طعم شيرين و مصرف تازه‌خوري دارد.

 3 - رقم «منجيفي كرمانشاه» ميان رس است، رنگ ميوه زرد، مصرف تازه‌خوري دارد اما قابليت نگه‌داري هم دارد اين انجير پس از خشك شدن به طرق سنتي (در مقابل آفتاب) يا صنعتي (دستگاه خشك‌كن) به عنوان انجير خشك به بازار عرضه مي‌شود.

 4 - رقم «زردپوست پيازي ساوه» رنگ ميوه زرد، پوست ميوه نازك و مصرف تازه‌خوري دارد.

 5 - رقم«سياه و زرد سمنان» نوع زرد آن زودرس، رنگ ميوه زرد مايل به سبز، قابليت نگه‌داري و تبديل دارد. مصرف تازه‌خوري آن مورد علاقه همه‌ي ذائقه‌ها است. نوع سياه ميان رس است. رنگ ميوه بنفش مايل به سياه و مصرف تازه‌خوري دارد. به گزارش دفتر فوق‌الذكر در طرح توسعه باغات در اراضي شيب‌دار توسعه باغات انجير ديم در تمام استان‌هاي كشور به غير از همدان ديده شده است.

 انجير تازه خيلي زود فاسد مي‌شود. انجير تازه در دماي 4 تا 6 درجه سانتي‌گراد و رطوبت 75 درصد به مدت 8 روز قابل نگه‌داري است اما به طور متوسط دوره نگه‌داري انجير تازه 1 تا 2 روز است.

 در شرايط انبارداري با دماي 6/1 -0 درجه سانتي‌گراد به مدت 30 روز قابل نگه‌داري است.

 مصرف 150 گرم انجير در روز مي‌تواند 16 درصد فيبر خوراكي و 9 درصد كربوهيدرات مورد نياز بدن را تامين كند. از نظر ميزان قند يك عدد انجير برابر با 3 حبه قند است اين ميوه داراي ويتامين‌هاي A، B،B1، B6، C و مواد معدني مثل آهن، برم، منگنز، آهك و گوگرد است. وجود گوگرد در اين ميوه موجب رشد موي سر و جلوگيري از ريزش آن مي‌شود. انجير از نظر طب قديم ايران طبع گرم و ‌تر دارد، انجير تعرق بدن را زياد مي‌كند و ادرار آور است.

 انجير منبع خوب پتاسيم است، پتاسيم عنصري است كه براي كنترل فشار خون به كار مي‌رود. كمبود پتاسيم، به خصوص وقتي غذا داراي مقدار زيادي سديم و نمك باشد مي‌تواند موجب بالا رفتن فشار خون شود.

 انجير منبع خوبي از فيبرهاي غذايي است، فيبر اثر مفيدي بر كاهش وزن دارد. خوردن ميوه انجير قبل از غذا شكم و روده را پاك و اشتها را زياد مي‌كند. به دليل داشتن فيبر بالا، از ابتلا به سرطان سينه (در خانم‌ها) جلوگيري مي‌كند. بالابرنده تراكم استخوان انجير داراي مقدار زيادي كليسم (79 ميلي‌گرم در 224 گرم انجير است) كليسيم موجود در انجير به اندازه كليسم موجود در شير است. كليسم به عنوان بالا برنده تراكم استخوان شناخته شده است. به علاوه پتاسيم موجود در انجير، دفع اداراي كلسيم را كاهش مي‌دهد. پس انجير يكي از بهترين‌ها براي افزايش تراكم استخوان مي‌باشد و از پوكي استخوان جلوگيري مي‌كند.

بررسي‌هاي كارشناسان سلامت نشان داده افرادي كه روزانه سه عدد يا بيشتر ميوه انجير مصرف مي‌كنند ضعف و انحطاط عضلاني كمتري دارند.

 انجير منبع خوبي از منيزيم نيز است. انجير ملين و ضديبوست است.

 به بهبود سرفه و نفس كشيدن راحت كمك مي‌كند. انجير تازه بهترين منبع ويتامين (ب 6) است.

 انجير امگا 3 و امگا 6 دارد پس براي سيستم اعصاب، مغز و قلب بسيار مفيد است. انجير براي بهبود سردرد، دندان درد، تهوع، تب، نقرس، گوش درد، سوختگي، درد معده و بيماري‌هاي ريوي مناسب است.

 مصرف انجير با ميوه‌هاي اسيدي مانند پرتقال و گريپ‌فروت سازگار نيست.

ميزان صادرات انجير خشك در سال 1386 براساس آمار گمرك جمهوري اسلامي ايران، 5/8757 تن بوده است.كشورهاي چين، انگليس، مالزي، سنگاپور، كره‌جنوبي، استراليا، كانادا، آلمان، هلند، كشورهاي حاشيه خليج‌فارس و جمهوري آذربايجان از عمده‌ترين كشورهاي واردكننده انجير(خشك) ايران محسوب مي‌شوند.

 انجير خشك درمان‌كننده نفخ و باد معده است و مقدار زيادي آهن دارد. انجير خشك نسبت به انجير تازه، 5 برابر كالري دارد.

 انجير خشك محتوي مقدار زيادي قند (حدود 60 درصد) است. اين دليل خوبي است براي آن‌كه ورزشكاران از انجير استفاده كنند. رومي‌ها انجير تازه را به برده‌هايشان مي‌دادند براي آن‌كه آن‌ها بتوانند بهتر كار كنند.